چرا سقط جنین تکرار می‌شود و راه بررسی آن چیست؟

سقط جنین تجربه‌ای تلخ و عمیقاً تأثیرگذار است. حال تصور کنید این اتفاق نه یک‌بار بلکه چندین بار تکرار شود. در چنین شرایطی سؤال اصلی ذهن بسیاری از زوج‌ها این است:
«چرا سقط جنین تکرار می‌شود و آیا می‌توان علت آن را مشخص و درمان کرد؟»
تکرار سقط جنین یکی از چالش‌برانگیزترین تجربه‌ها برای زوج‌هاست. تجربه‌ای که علاوه بر فشار جسمی، بار روانی سنگینی نیز به همراه دارد. برخلاف تصور رایج سقط‌های مکرر معمولاً اتفاقی و بدون علت نیستند. در اغلب موارد یک یا چند عامل زمینه‌ای قابل شناسایی وجود دارد که با تشخیص صحیح می‌توان شانس بارداری سالم را به‌طور قابل توجهی افزایش داد. مهم‌ترین آن‌ها عبارت‌اند از:
اختلالات ژنتیکی و کروموزومی
شایع‌ترین علت سقط‌های مکرر، ناهنجاری‌های کروموزومی جنین است. در این حالت جنین به دلیل نقص ژنتیکی قادر به رشد طبیعی نیست و بارداری معمولاً در هفته‌های ابتدایی به‌طور خودبه‌خود خاتمه می‌یابد. گاهی یکی از والدین حامل جابجایی کروموزومی بدون علامت است.
ناهنجاری‌های ساختاری رحم
مشکلاتی مانند رحم سپتوم‌دار، رحم دوشاخ و فیبروم‌های داخل حفره رحم یا چسبندگی‌های رحمی می‌توانند مانع لانه‌گزینی صحیح جنین یا خون‌رسانی مناسب به آن شوند و خطر سقط را افزایش دهند.
اختلالات هورمونی
کم‌کاری یا پرکاری تیروئید، دیابت کنترل‌نشده، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک و کمبود هورمون پروژسترون از جمله اختلالاتی هستند که تعادل هورمونی لازم برای ادامه بارداری را بر هم می‌زنند.
اختلالات انعقادی و خودایمنی
بیماری‌هایی مانند سندرم آنتی‌فسفولیپید یا ترومبوفیلی‌ها باعث ایجاد لخته‌های ریز در عروق جفت می‌شوند که در نتیجه خون‌رسانی به جنین مختل شده و احتمال سقط افزایش می‌یابد.
سن بالای مادر
با افزایش سن کیفیت تخمک‌ها کاهش پیدا می‌کند و احتمال ناهنجاری‌های کروموزومی جنین بیشتر می‌شود. به همین دلیل خطر سقط به‌ویژه پس از ۳۵ سالگی افزایش می‌یابد.
عوامل مرتبط با سبک زندگی
مصرف سیگار و الکل یا مواد مخدر، اضافه‌وزن یا کم‌وزنی شدید و استرس مزمن و تغذیه نامناسب می‌توانند محیط بارداری را نامطلوب کرده و احتمال سقط‌های مکرر را بالا ببرند.
عفونت‌ها و التهاب‌های مزمن
برخی عفونت‌های درمان‌نشده یا التهاب مزمن رحم و دهانه رحم در موارد خاص و بر اساس علائم می‌توانند محیط داخل رحم را برای ادامه بارداری نامناسب کرده و در مواردی به سقط مکرر منجر شوند.

از نظر پزشکی سقط مکرر یا تکرارشونده معمولاً به حالتی گفته می‌شود که دو یا سه سقط خودبه‌خودی متوالی قبل از هفتهٔ ۲۰ بارداری رخ دهد.
امروزه بسیاری از متخصصان بررسی‌ها را بعد از دو سقط متوالی آغاز می‌کنند، زیرا تشخیص زودتر می‌تواند شانس بارداری موفق را افزایش دهد.
این عارضه به وضعیتی گفته می‌شود که در آن یک زن دو یا چند سقط خودبه‌خودی متوالی پیش از هفتهٔ ۲۰ بارداری را تجربه کند. برخلاف سقط منفرد که در بسیاری از موارد به‌صورت اتفاقی رخ می‌دهد، سقط‌های تکرارشونده معمولاً می‌توانند نشانه‌ای از یک مشکل زمینه‌ای پزشکی باشند. این مشکلات ممکن است شامل اختلالات ژنتیکی، ناهنجاری‌های رحم و اختلالات هورمونی یا بیماری‌های انعقادی و ایمنی باشند. امروزه بسیاری از متخصصان توصیه می‌کنند بررسی‌های تشخیصی پس از دو سقط پشت‌سرهم آغاز شود به‌ویژه در زنان بالای ۳۵ سال. تشخیص به‌موقع علت سقط‌های مکرر نقش مهمی در افزایش شانس بارداری سالم در آینده دارد.

بررسی‌های ژنتیکی زوجین

ارزیابی ساختار رحم

آزمایش‌های هورمونی و متابولیک

بررسی اختلالات انعقادی و ایمنی

ارزیابی عفونت‌ها در موارد ضروری

بررسی سبک زندگی و عوامل زمینه‌ای

خیر، تکرار سقط جنین همیشه به‌طور کامل قابل درمان نیست اما در بسیاری از موارد قابل شناسایی و قابل کنترل است و شانس بارداری موفق به‌طور چشمگیری افزایش می‌یابد.
در مواردی که علت سقط قابل درمان باشد (مانند اختلالات هورمونی، مشکلات تیروئید، دیابت، کمبود پروژسترون، برخی ناهنجاری‌های رحم یا اختلالات انعقادی) با درمان مناسب احتمال بارداری سالم بسیار بالا می‌رود.
در برخی شرایط علت به‌طور کامل قابل برطرف شدن نیست؛ مانند بعضی اختلالات ژنتیکی یا افزایش سن مادر. با این حال حتی در این موارد نیز می‌توان با مراقبت‌های دقیق‌تر بارداری و درمان‌های حمایتی یا روش‌های کمک‌باروری، شانس موفقیت را افزایش داد.
در حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد موارد علت مشخصی برای سقط مکرر پیدا نمی‌شود. اما نکتهٔ مهم این است که حتی در این گروه نیز بسیاری از زنان بدون درمان خاص در بارداری بعدی تولد نوزاد سالم را تجربه می‌کنند.
به‌طور کلی با تشخیص دقیق علت و پیگیری منظم و مراقبت صحیح پیش و حین بارداری اکثر زوج‌ها در نهایت به بارداری موفق می‌رسند. بنابراین سقط مکرر پایان راه نیست بلکه نیازمند رویکرد علمی و صبورانه است.

برای بررسی سقط مکرر مراجعه به پزشک نباید خیلی به تعویق بیفتد. در موارد زیر حتماً و به‌موقع باید به متخصص زنان یا نازایی مراجعه کرد:
بعد از دو سقط خودبه‌خودی پشت‌سرهم: امروزه توصیه می‌شود بررسی‌ها پس از دو سقط متوالی آغاز شود و منتظر سقط سوم نمانید.
سن مادر بالای ۳۵ سال باشد: با افزایش سن، احتمال اختلالات کروموزومی و خطر سقط بیشتر می‌شود و بررسی زودهنگام اهمیت بیشتری دارد.
سابقه سقط در سه‌ماهه دوم یا بعد از آن وجود داشته باشد: این نوع سقط‌ها معمولاً نیازمند بررسی‌های دقیق‌تر هستند.
وجود بیماری‌های زمینه‌ای: مانند بیماری‌های تیروئید، دیابت، اختلالات انعقادی، بیماری‌های خودایمنی یا سابقه ترومبوز.
سابقه ناهنجاری‌های رحمی یا جراحی رحم: مثل فیبروم، کورتاژهای مکرر یا جراحی‌های رحمی قبلی.
سابقه خانوادگی سقط مکرر یا بیماری‌های ژنتیکی: که می‌تواند نشان‌دهنده عوامل ارثی باشد.
به‌طور کلی هرچه بررسی‌ها زودتر و تحت نظر پزشک انجام شوند، شانس تشخیص علت و داشتن بارداری سالم در آینده بیشتر خواهد بود. تأخیر در مراجعه ممکن است فرصت پیشگیری و درمان مؤثر را از بین ببرد.